Ova objava deo je projekta pod nazivom “Slikom i rečju kroz Trstenik“, koji je dobio finansijsku podršku Opštine Trstenik na Javnom konkursu za sufinansiranje projekata proizvodnje medijskih sadržaja u 2023. godini.
Osaonica je prigradsko naselje spojeno sa Trstenikom. Sastoji iz tri dela, koji nisu grubo odvojeni. Najveći deo je celina, a dva zaseoka su blago odvojena: zaseok Stražba i naselje pored Starog puta, prema Popinskoj reci, (Cigansko naselje).
Osaonica je staro naselje. Zabeleženo je da je naselje 1784. godine imalo: 43 turske kuće, 17 hrišćanskih kuća, 2 hana, jednu džamiju, 2 kafane i 2 pekare.
Ime naselja u prošlosti je menjano: Stražba, Brodska, Osaonica i Stara čaršija. Nekada su odvojeno vođena kao dva naselja, Osaonica i Stražba. Centar naselja bio je smešten na širem delu prostora, tamo gde se ukrštaju magistralni put Trstenik – Kraljevo i Osaonička reka. Ispod sadašnje Magistrale, na zaravni leve obale Osaoničke reke, nalazila se pijaca ovog naselja. Tu su meštani, pri obradi zemlje, nalazili po neki stari novčić i postavljenu tursku kaldrmu.
Na vrhu naselja Stražba, govorili su stari meštani, ako se jako udara pojavljuje se zvuk, kao da je ispod šupljina. Pretpostavlja se da je i tu bilo staro rimsko utvrđenje kao što je Jerinin grad na drugoj strani Zapadne Morave, ili osmatračka kula. Tako je kontrola prolaza kruševačkom kotlinom.
U vreme Hadži Prodanove bune 1814. godine svi Turci su napustili Osaonicu. Tada, zbog odmazde, spaljene su turske kuće i džamija. Iz vremena turske okupacije nema arheoloških tragova.
Osaonica kao čaršija imala je institucije koje nisu imala druga naselja: zanatske radnje, mehane, džamiju i sl. U Prvom srpskom ustanku dobila je Poštu (mezulanu) 1811. godine
Osaonička reka ima, u gornjem toku, veći broj rečica i potočića koji potiču od izvora. Najpoznatiji je Hajdučki izvor. Jedan deo atara, ispod Stražbe, podvodan je pa se tu nisu sejale žitarice, već je taj deo bio pod livadama. Tu ima velike količine podzemnih voda na malim dubinama, pa se u jednom periodu osamdesetih godina 20. veka razmišljalo da Trstenik te vode koristi i dovede kao pijaću vodu.
Kroz Osaonicu prolazi magistrala Kruševac – Kraljevo i ona je veoma u upotrebi ovog sela, a ostali putevi, koji su zrakasto raspoređeni, idu samo do zaseoka i grupe kuća.